Osmangazi'de Romangal İpek Fabrikası Kültür Merkezine Dönüşüyor

Bursa'nın Osmangazi ilçesinde belediye yönetimi, kentin tarihi ve endüstriyel mirasının en önemli simgelerinden biri olan Romangal İpek Fabrikası'nı yeniden kent yaşamına kazandırıyor. Osmangazi Belediyesi ve Ankara Aks Derneği ortaklığında yürütülen Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi'nin tanıtım toplantısı, tarihi fabrikanın yerleşkesinde düzenlendi. Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, Bursa'nın köklü ipekçilik geçmişini geleceğin sanat ve kültür hayatıyla buluşturmayı hedeflediklerini belirterek alanın ortak akıl ilkesiyle şekilleneceğini açıkladı. Proje, tarihi mekanın özgün kimliğini koruyarak kültür, sanat ve zanaat odaklı çok yönlü bir yaşam merkezine dönüştürülmesini amaçlıyor.

Düzenlenen tanıtım programına Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın'ın yanı sıra İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, belediye başkan yardımcıları, meclis üyeleri, proje temsilcileri ve çok sayıda basın mensubu katıldı. Toplantıda tarihi fabrikanın koruma altına alınarak yeniden işlevlendirilmesine ilişkin stratejik hedefler kamuoyuyla paylaşıldı. Kent hafızasında derin izler bırakan yapının, katılımcı bir anlayışla restore edilerek toplumun her kesimine hizmet veren kapsayıcı bir kamusal alana dönüştürülmesi planlanıyor.

1992 Yılında Kapanan Tarihi Fabrika 2024'te Kamulaştırıldı

Bursa'nın üretim tarihine, işçi hakları mücadelesine ve emek kültürüne uzun yıllar tanıklık eden Romangal İpek Fabrikası, 1992 yılında üretim faaliyetlerine son vermişti. Yıllarca atıl vaziyette bekleyen tarihi tesis, 2024 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırılarak kamu mülkiyetine geçirildi. Proje, İKSV tarafından Avrupa Birliği desteğiyle yürütülen Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında fonlanmaya hak kazandı. Yapılacak restorasyon ve dönüşüm çalışmalarının ardından tarihi fabrikanın; sanat ve zanaat atölyeleri, sergi salonları, konser alanları, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmalarına ev sahipliği yapması hedefleniyor.

Halk arasında Kolsuz Faik Fabrikası olarak da bilinen yapının tarihi boyutuna dikkat çeken Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, tesisin 1862 yılından 1992 yılına kadar kesintisiz üretimin içinde yer aldığını vurguladı. Fabrikanın Bursa sanayi tarihindeki yerine değinen Aydın, bu alanın kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşma süreçlerine, kreş talebiyle gerçekleştirilen grevlerden iş yeri hekimliği bünyesinde sunulan ilk sağlık hizmetlerine kadar pek çok tarihi ve toplumsal sürece sahne olduğunu hatırlattı.

10 Dönümlük Alanda Kültür ve Sanat Odaklı Dönüşüm

Göreve gelmelerinin ardından 7 ay sonra kamulaştırma sürecini tamamladıklarını ifade eden Başkan Erkan Aydın, yaklaşık 10 dönümlük bir alanın Osmangazi Belediyesi mülkiyetine kazandırıldığını söyledi. Yerleşkenin içerisinde 7-8 farklı fabrikanın üretim birimlerini barındırdığını belirten Aydın, alanın coğrafi açıdan dezavantajlı görünmesine rağmen yıllarca büyüyerek üretimi sürdürdüğünü aktardı. Çin'den başlayan ve İpek Yolu'nun son durağı olan Bursa'da ipekçiliğe büyük katkılar sunan fabrikanın sürdürülebilir bir anlayışla geleceğe taşınacağını dile getirdi.

Geleneksel üretimin yaşatılması konusuna değinen Başkan Aydın, Bursa'da geleneksel yöntemle günde 10-12 kilometre koşarak iplik dokuyan tek devdahın varlığına dikkat çekti. Yaşayan miras listesinde yer alan ve devlet sanatçısı unvanı alması gündemde bulunan bu ustanın, proje tamamlandığında fabrika bünyesinde istihdam edileceğini açıkladı. Böylece geleneksel üretimin nasıl yapıldığının yerli ve yabancı turistler ile ziyaretçilere canlı olarak yaşatılması hedefleniyor.

110 Bin Avroluk AB Desteği ve Uluslararası Başarı

Dönüşüm projesinin akademik ve uluslararası alandaki başarısına da vurgu yapan Belediye Başkanı Erkan Aydın, belediye çalışanlarının Milano Politeknik Üniversitesi (Politecnico di Milano) ile birlikte hazırladıkları master projesinin 100 üzerinden 100 aldığını bildirdi. Bir yıllık emeğin ürünü olan bu çalışmanın mekansal planlamada kendilerine rehberlik ettiğini kaydetti. Alanın konserler, sempozyumlar, gastronomi buluşmaları ve her türlü kültürel organizasyon için biçilmiş bir kaftan olduğunu dile getiren Aydın, Bursa'nın en önemli endüstriyel miras alanlarından birini kente kazandıracaklarını belirtti.

Projenin finansal ve kurumsal sürdürülebilirliğine değinen Aydın, çalışmanın yalnızca Avrupa Birliği projesi kapsamındaki 110 bin avroluk destekle sınırlı kalmayacağını, mekandaki canlılığın İKSV'nin Bursa ayağı olarak sürekli devam edeceğini dile getirdi. Anıtlar Kurulu ve yasal süreçlerin tamamlanmasının ardından mekanı dönem sonuna kadar hayata geçirmek istediklerini söyleyen Aydın, iki yıl önce bünyelerine kattıkları alanın yaşayan ve her türlü etkinliğe ev sahipliği yapan dinamik bir merkeze dönüşmesini arzuladıklarını ifade etti.

Katılımcı Yönetim ve Sözlü Tarih Çalışmaları

İKSV Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece ise toplantıda yaptığı konuşmada, projenin kültürel mirasın korunması ve yerel iş birliğinin güçlendirilmesi açısından taşıdığı değere dikkat çekti. Kültür politikalarının sadece kurumlar tarafından değil, o kentte yaşayan, üreten ve kültürel hayatın parçası olan insanlarla birlikte geliştirilmesi gerektiğini vurgulayan Ece, Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi'nin bu fikri somutlaştıran güçlü bir örnek olduğunu kaydetti. Proje kapsamında fabrikada geçmişte çalışan ustaların ve işçilerin deneyimlerinin belgeleneceği, ipek zanaatinin genç kuşaklara aktarılacağı belirtildi.

Tanıtım toplantısının son bölümünde Osmangazi Belediyesi Romangal Projesi Koordinatörü Y. Mimar Ece Elçi ile Ankara Aks Derneği Kurucu Ortağı ve Sanat Tarihçisi Cemre Gökpınar, projenin teknik detayları, hedefleri ve yol haritası hakkında katılımcıları bilgilendirdi. Katılımcı yönetim modelinin uygulanacağı projede; fabrikanın eski çalışanları, mahalle sakinleri, zanaatkarlar, sanatçılar, gençler ve sivil toplum kuruluşları sürecin aktif parçası olacak. Çalıştaylar, saha araştırmaları, ortak tasarım etkinlikleri, sözlü tarih çalışmaları, dijital hafıza arşivi ve belgesellerle alanın geleceği şekillendirilecek. Ayrıca merkezin yönetimi için Romangal Yönetişim Komisyonu kurulacak.

İKSV Ortaklaşa Programı ve 2026 Buluşma Takvimi

İstanbul Kültür Sanat Vakfı tarafından 2023 yılında başlatılan Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı, 2026-2029 yıllarını kapsayan ikinci döneminde uluslararası ağlarla ortaklıklarını sürdürüyor. Avrupa Birliği desteğiyle yürütülen programda, Culture Action Europe (CAE) ortak, Marmara Belediyeler Birliği (MBB) ise iştirakçi sıfatıyla yer alıyor. Programın ilk döneminde 1,3 milyon avro hibe desteği sağlanarak 13 projenin hayata geçirildiği aktarıldı. Projenin ilk katılımcı buluşmasının ise 12-13 Aralık 2026 tarihlerinde Bursa'da gerçekleştirileceği duyuruldu. Bu buluşmada yerel paydaşlar ve kültür-sanat temsilcileri bir araya gelerek fabrikanın gelecekteki kullanım alanlarına ilişkin önerileri değerlendirecek.